Przez dziesięć lat cel 1,5°C był główną busolą polityki klimatycznej. Na szczycie COP31 w Antalyi, pierwszym od czasu, gdy ONZ uznała jego przekroczenie za nieuniknione, delegacje spierają się, czy nadal się go trzymać, czy po cichu z niego zrezygnować.
Cel, który wymyka się z rąk
Świat ocieplił się dotąd o około 1,4°C w porównaniu z epoką przedprzemysłową. We wrześniu ONZ ogłosiła, że przekroczenie 1,5°C, czyli najbardziej ambitnego progu z porozumienia paryskiego, jest bliskie i nie do uniknięcia. W Paryżu blisko 200 państw zgodziło się utrzymać ocieplenie wyraźnie poniżej 2°C i dążyć do ograniczenia go do 1,5°C. Z biegiem lat, wraz z napływem dowodów naukowych, niższy próg zyskiwał na znaczeniu. Powyżej niego ryzyko szybko rośnie: od groźniejszych powodzi i fal upałów po zmiany nieodwracalne, jak trwała utrata raf koralowych.
Kto broni progu, a kto ma wątpliwości
Negocjacje w Turcji dobiegły połowy i toczą się za zamkniętymi drzwiami. Z zestawienia stanowisk opublikowanego przez Australię, która przewodniczy rozmowom, wynika, że część państw chce, by końcowy dokument potwierdzał, że 1,5°C pozostaje właściwym celem. Pojawia się też propozycja zapisów o powrocie poniżej tego progu jak najszybciej oraz o tym, że temperaturę nadal da się obniżyć po jego przekroczeniu.
Najmocniej bronią go kraje najbardziej narażone. Prezydent Palau Surangel Whipps Jr. mówił światowym przywódcom, że dla jego wyspiarskiego państwa to nie abstrakcja: „To zagrożenie egzystencjalne dla naszej żywności, gospodarek i suwerenności”.
Według obserwatorów rozmawiających z AFP inni widzą w obecnej sytuacji okazję do porzucenia celu. Mają do nich należeć Grupa Arabska oraz Like-Minded Developing Countries, czyli bloki obejmujące m.in. Arabię Saudyjską i Indie. Jeden z wysokich rangą delegatów z kraju zachodniego ostrzegał przed możliwym cofnięciem się w polityce klimatycznej. Jasper Inventor z Greenpeace wskazuje, że część państw rozwijających się obawia się, iż mocniejsze odwołanie do 1,5°C oznaczałoby większą presję na redukcję emisji bez dodatkowej pomocy finansowej.
Niektóre kraje chcą też odrzucenia tzw. szarej literatury. Może to być aluzja do Programu Środowiskowego ONZ (UNEP), który we wrześniu opublikował pierwsze takie opracowanie o scenariuszach „przekroczenia” progu i ewentualnego sprowadzenia temperatur do 1,5°C do 2100 roku.
Czy da się wrócić poniżej 1,5°C?
Odchodzący sekretarz generalny ONZ Antonio Guterres, który przez całą kadencję przekonywał państwa do tego celu, powiedział w Antalyi, że przekroczenie progu musi być jak najmniejsze i jak najkrótsze. Naukowcy są jednak ostrożni. Pierre Friedlingstein z Uniwersytetu w Exeter, główny autor raportu Global Carbon Budget, zwraca uwagę, że powrót do 1,5°C jest niepewny. Wymagałby szybkiego spadku emisji oraz usuwania dwutlenku węgla z atmosfery, zarówno metodami naturalnymi, jak sadzenie drzew i odtwarzanie mokradeł, jak i nowymi technologiami. Według niego oznaczałoby to wdrożenie ich na ogromną skalę przez dziesięciolecia. To nie utopia, ale zadanie wyjątkowo ambitne.
Co to oznacza dla Polski
Polska jako członek Unii Europejskiej uczestniczy w globalnym reżimie klimatycznym przede wszystkim przez wspólną politykę UE. Wynik negocjacji w Antalyi nie zmieni więc z dnia na dzień unijnych przepisów, ale może wpłynąć na to, jak ambitnych działań oczekuje się od największych gospodarek. Słabsze odwołanie do 1,5°C mogłoby osłabić presję na cięcie emisji na świecie. Mocniejsze zapisy zwykle przekładają się na zaostrzanie debaty o tempie transformacji energetycznej i jej kosztach.
W praktyce, niezależnie od zapisów w dokumencie końcowym, ocieplenie już dziś oznacza dla Europy m.in. częstsze fale upałów, susze i gwałtowne opady. Dla czytelnika w Polsce najważniejsze jest więc nie to, czy próg 1,5°C zostanie formalnie podtrzymany, lecz jak szybko spadną globalne emisje i czy kraje bogatsze zapewnią wsparcie finansowe biedniejszym.
Źródło: Phys.org – „Nations grapple with loss of 1.5C target at UN climate summit”
